• Kunstenaars stoppen niet

Kunstenaars stoppen niet

Categorie: 
Kunstbeoefening

Kunstenaars stoppen niet, maar de positie van veel culturele zzp'ers is wel precair. Dat schrijven  Joop de Jong (Rijksuniversiteit Maastricht) en Johan Kolsteeg (Rijksuniversiteit Groningen) in het recente onderzoek naar de beroepspraktijk en biotoop van zelfstandige kunstdocenten en artistiek begeleiders in Drenthe en Limburg. 

De Raad voor Cultuur heeft grote zorgen over de positie van culturele zzp'ers: zelfstandigen die werken met amateurs in bijvoorbeeld een zangkoor of theatergroep. Dat laat de Raad aan Zembla weten in reactie op het onderzoek naar de arbeidspositie van deze groep. Culturele zzp'ers hebben een laag en instabiel inkomen en werken vaak ongewenst als zelfstandige.
Uit het onderzoek 'Kunstenaars stoppen niet' blijkt dat 57 procent van de culturele zzp'ers in 2020 een jaarinkomen had van minder dan 20.000 euro bruto. In 2019 was dat nog 45 procent. Ter vergelijking: een modaal inkomen bedroeg in 2020 36.000 euro. 

"Het werk van kunstprofessionals is van grote waarde voor de samenleving", schrijven de onderzoekers. "Tegelijkertijd is de beroepspraktijk van kunstprofessionals, veelal zzp'er, kwetsbaar." Het onderzoek werd uitgevoerd door de universiteiten van Maastricht en Groningen in opdracht van Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA), het Huis voor de Kunsten Limburg, Stichting Kunst & Cultuur (Drenthe) en de Boekmanstichting.

Ongewenst zelfstandig
Bijna de helft van de culturele zzp'ers heeft geen geld voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering of pensioenvoorziening. Ook werken veel zzp'ers ongewenst als zelfstandige. Dat was vroeger anders. Tot de vorige economische crisis werkten veel van hen nog in loondienst. Nadat veel gemeenten fors bezuinigden op muziekscholen en centra voor de kunsten, werden kunstdocenten ontslagen en via de achterdeur weer binnengehaald om hetzelfde werk voortaan als zzp'er uit te voeren. 

Aanbod vermagert
"Heel veel Nederlanders doen aan cultuur, bijvoorbeeld door het bespelen van een instrument, of te zingen in een koor. Toch hebben steeds minder Nederlanders een bibliotheek en goede amateurkunstvoorzieningen, zoals muziekscholen, in hun nabije omgeving. Dit aanbod vermagert snel", laat de Raad weten. "Door opeenvolgende bezuinigingsrondes in combinatie met de overheveling van taken naar gemeenten zijn er te veel gaten ontstaan in de basis van het culturele ecosysteem." 
De coronacrisis maakte de positie van de culturele zzp'ers nog wankeler. Niet alleen vielen veel opdrachten weg, ook kwamen niet alle zzp'ers in aanmerking voor noodsteun van de overheid. De Raad: "Helaas heeft de steun niet iedereen die dat het hardste nodig had bereikt en dat is zorgelijk, omdat dit leidt tot uitstroom van professionals uit de sector."